|
| Dorpshuizen in Fryslân
Introductie
Het oudste dorpshuis van Fryslân werd in 1926 opgericht en stond in Arum. Het was een houten gebouwtje dat met een voorschot van de dorpsdokter werd aangekocht door het departement van de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen. Het sociaal-culturele leven in Fryslân was in die tijd nog aangewezen op zalen in café’s, consistories en kerkelijke verenigingsgebouwen. Maar niet-kerkelijke groeperingen en organisaties van geheelonthouders hadden behoefte aan zaalruimte waar men in eigen kring kon zijn en vrij was van verplichte consumptie. En verschillende ideologische stromingen in de maatschappij zochten onderdak voor activiteiten voor volksopvoeding, scholing en ontwikkeling. Daarom werden er in Fryslân accommodaties gebouwd onder de noemers dorpshuis of buurthuis. Naast de verenigingsactiviteiten werden er cursussen georganiseerd met fraaie doelstellingen als "de verheffing van de bevolking in culturele zin". Er werden buurthuizen gebouwd in gebieden die ernstige sociale- en economische problemen kenden. De bekendste Friese voorbeelden daarvan zijn die in Jubbega en Bakkeveen. Met het toenemen van de vrije tijd na de tweede wereldoorlog groeide het aantal dorpshuizen snel. De rijksoverheid subsidieerde in de tijd nog in de stichtingskosten. Veel dorpshuizen werden toen gebouwd in combinatie met een sportzaal.
Basisvoorziening
Een dorpshuis wordt tegenwoordig gezien als een basisvoorziening voor een dorp. Dat is mogelijk geworden door het verdwijnen van ideologische- en maatschappelijke scheidslijnen tussen mensen en is versterkt door de toenemende bedreiging van de leefbaarheid van het platteland. Want vaak is het dorpshuis nog de enige voorziening waar men in een dorp bij elkaar kan komen, waar het verenigingsleven onderdak vindt en waar een podium is voor culturele activiteiten. Al naar gelang de behoefte en de inventiviteit van de inwoners worden er ook ruimtes ingericht voor sport, als peuterspeelzaal of jeugdsoos of als steunpunt voor ouderenzorg.
Multifunctionaliteit
Dorpshuizen zijn van oorsprong multifunctionele gebouwen. Juist dat multifunctionele staat de laatste jaren opnieuw in de belangstelling. Men zoekt naar het samenbrengen van functies waardoor de leefbaarheid van het platteland wordt versterkt. Denk aan combinaties van dorpshuis met onderwijs, kinderopvang, bibliotheek, klussendienst en zorg. Daardoor kunnen ouderen bijvoorbeeld langer in het eigen dorp blijven wonen (zorg, sociale contacten in het dorpshuis) en zijn tweeverdienende ouders in staat buiten het dorp hun werk te doen (buitenschoolse opvang, klussendienst, etc.).
Zelfwerkzaamheid
Dorpshuizen en mfc’s worden gebouwd met subsidies van gemeenten, de provincie Fryslân, particuliere fondsen en door een grote inbreng van de inwoners zelf. Het is geen uitzondering dat een dorp bij ver- of nieuwbouw meer dan honderdduizend euro opbrengt door zelfwerkzaamheid bij de bouw en door sponsoracties!
Bestuur
Fryslân telt op dit moment ruim 230 dorpshuizen. Dorpshuizen en mfc’s zijn over het algemeen eigendom van een stichtingsbestuur. Dat bestuur is samengesteld uit bewoners en vertegenwoordigers van de gebruikers. Het dagelijks beheer wordt in de meeste gevallen door vrijwilligers gedaan. Ongeveer 30% van de 230 dorpshuizen heeft een vorm van betaald beheer, meestal aangevuld door vrijwilligers. De exploitatie van het dorpshuis of mfc is in bijna alle dorpen geheel voor eigen rekening, want de meeste Friese gemeenten verstrekken geen exploitatiesubsidies.
|
|
|
 | | Informatie- en Kennispunt Platteland
|
 | | Aanpak Rotte Kiezen
|
|
